Omgaan met pesten op de werkvloer

Omgaan met pesten op de werkvloer

pesten

 

Arthur A Calbo, arts
Everybody Groep

 

Pesten op de werkplek het komt helaas voor

Pesten op de werkplek komt helaas bijzonder veel voor. Pesten is een vorm van ongewenst gedrag op de werkvloer, net als o.a. seksuele intimidatie en discriminatie. Ca. 1-2 miljoen mensen hebben in Nederland jaarlijks te maken met ongewenst of grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Pesten op de werkvloer kost het bedrijfsleven in Nederland ca. 2-4 miljard euro per jaar.

Er wordt vooral gepest in de industrie en de vervoerssector. In een onderzoek van TNO uit 2015 gaf een kwart van de medewerkers aan weleens gepest te zijn door collega’s, of leidinggevenden. Dat komt neer op een half miljoen Nederlanders.

Mensen die gepest worden kunnen daar, zowel geestelijk als lichamelijk, grote gevolgen van ondervinden. Stress, angst, depressie, een hoge bloeddruk en maag- en darmklachten zijn slechts enkele van de mogelijke symptomen.

Het is van uitermate groot belang dat mensen die gepest worden zich realiseren dát zij gepest worden. Niet zelden gaat het pesten maanden, zelfs jarenlang door zonder dat diegene die gepest wordt in de gaten heeft dat deze met pesten te maken heeft. Medewerkers dienen zich te realiseren dat het niet zelden zelfs de werkgever is die pest.

Hoe vaak komt pesten voor? (factsheet pesten 2015):

  • 27% van de leidinggevenden is zelf weleens gepest in zijn loopbaan
  • 26% van de medewerkers is zelf weleens gepest in zijn loopbaan
  • 10% van de leidinggevenden heeft zelf weleens gepest
  • 18% van de medewerkers heeft zelf weleens gepest
  • 55% van de leidinggevenden heeft meegemaakt dat andere collega’s werden gepest
  • 44% van de medewerkers heeft meegemaakt dat andere collega’s werden gepest

 

Wat is pesten nu eigenlijk precies?

Grofweg genomen kunnen er vier categorieën van pestkoppen worden onderscheiden (Gary Namie, psycholoog US):

De schreeuwlelijk
Het eerste type pestkop is overduidelijk: een schreeuwende, vloekende, boze bullebak. Dit type pestkop schopt het liefst een scène om niet alleen zijn doelwit, maar ook al de collega’s angst aan te jagen. Die collega’s durven er vervolgens niets van te zeggen, bang dat zij als volgende aan de beurt zijn.

Tot de agressieve communicatiemiddelen van de schreeuwlelijk behoren niet alleen het schreeuwen, het sturen van boze e-mails, of andere vormen van verbale vijandelijkheid, maar ook het gebruik van agressieve lichaamstaal. Iemand die bijvoorbeeld eerst achterover leunt en zijn voeten op tafel legt om vervolgens op zijn gemak te kunnen vertellen waarom jouw ideeën nou echt waardeloos zijn.

De eeuwige criticus
Dit type pestkop houdt ervan om werkelijk alles wat het doelwit doet tot in het fijnste detail te bekritiseren. Wat je ook doet in de ogen van de eeuwige criticus is het nooit goed en hij zal het je laten weten ook. Positieve feedback is er niet bij: de opmerkingen van de eeuwige criticus zijn ontmoedigend of zelfs vernederend. Hij zal je niet snel zo openlijk en direct aanvallen als de schreeuwlelijk. Hij verkiest een een-op-een vernedersessie, of wijst bij een bespreking met het team graag iedereen op de fouten die jij gemaakt hebt.

Sommige pestkoppen van dit type maken het je nog eens extra moeilijk door je buiten te sluiten van sociale gebeurtenissen op het werk of door grappen over je te maken.

De constante stroom van kritiek maakt het doelwit zo bang en onzeker dat hij gaat twijfelen aan de eigen capaciteiten. In sommige gevallen kan die twijfel zelfs gevolgen hebben voor de objectieve werkprestaties: wie zo vaak hoort dat hij het slecht doet, gaat er echt slechter door werken.

De poortwachter
De gevorderde variant van de eeuwige criticus is de poortwachter. Hij of zij zorgt er namelijk hoogstpersoonlijk voor dat er wat te bekritiseren valt door je het werk onmogelijk te maken. Dat doet de poortwachter door het doelwit dingen te onthouden: uitleg over wat er moet gebeuren, informatie, tijd om iets te doen, of hulp van anderen. Hierdoor kun je niet anders dan falen.

Als dit type pestkop je baas is, kan hij of zij je ook een hele slechte beoordeling geven terwijl je prestaties eigenlijk best redelijk waren, of je straffen als je ook maar een minuut te laat komt voor een vergadering (terwijl anderen net zo laat, of nog later binnenkomen en geen straf krijgen).

Maar ook een directe collega, of zelfs een ondergeschikte, kan de rol van poortwachter op zich nemen, door bijvoorbeeld te ‘vergeten’ je uit te nodigen voor een belangrijke bespreking.

Het schijnheilige serpent
Van alle pestkoppen is het schijnheilige serpent het lastigst te verslaan. Bij dit type is het namelijk niet altijd duidelijk dat hij of zij kwaad in de zin heeft.

Het schijnheilige serpent doet alsof hij je beste vriend is en voor je vecht terwijl hij je achter je rug om alleen maar ondermijnt. Psycholoog Namie: ,,Tegenover anderen laten ze geen spaan van je heel. Ze zeggen dat je onbetrouwbaar bent, er niks van kan, noem maar op. Maar in je gezicht doen ze altijd aardig.’’

Het schijnheilige serpent zal iedereen vragen zijn commentaar over jou geheim te houden. Meestal zijn ze zo goed in wat ze doen dat je er waarschijnlijk alleen achter komt wanneer iemand het geheim toch maar verklapt.

Top drie vormen van pesten, volgens Nederlandse medewerkers (factsheet pesten 2015):

  • 74% Steeds dezelfde persoon bespotten
  • 73% Kleinerende opmerkingen maken
  • 71% Buitensluiten (niet groeten, niet reageren)

Het zou voor medewerkers goed zijn als zij deze verschillende vormen van pesten zouden kunnen onderscheiden en op de werkvloer leren waarnemen. Dat is niet alleen van belang wanneer men zelf gepest wordt, maar ook wanneer men ziet dat collega’s gepest worden. Iedere manager, vooral HR manager, zou structureel medewerkers hierover moeten informeren. Maar helaas is pesten een groot taboe op de werkvloer (factsheet pesten 2015):

  • 95% van de medewerkers geeft aan nooit of (heel) weinig over pesten te hebben gesproken.
  • 96% van de leidinggevenden geeft aan nooit of (heel) weinig over pesten te hebben gesproken.

Pesten is gedrag dat voor de medewerker bedreigend is en vaker voorkomt. Bij pesten kunnen mensen zich niet of moeilijk verdedigen tegen het gedrag.

Het gaat bijvoorbeeld om:

Continu grapjes die vervelend zijn voor diegene die wordt gepest

vervelende opmerkingen

beledigingen

schelden

negeren, of zorgen dat diegene er niet bij hoort

medewerkers zinloze taken laten doen

in het openbaar vertellen dat diegene iets fout heeft gedaan

expres een verkeerde beoordeling geven.

Medewerkers die gepest worden zouden vooral hun eigen gevoelens ten opzichte van diegene die pest moeten kunnen herkennen. Gevoelens van irritatie, boosheid, machteloosheid, etc., maar ook stress, slapeloosheid, etc. als gevolg van het pesten moeten als zodanig herkend worden. En dit is voor veel mensen geen gemakkelijke opgave.

Pestgedrag kan heel makkelijk “weg gerelativeerd” worden. Dat is voor degene die gepest wordt een heel makkelijke manier om ermee om te gaan. Hij kan ook het bestaan van pesten volledig ontkennen. Dit alles leidt natuurlijk tot het verergeren van het pesten, met alle nare gevolgen van dien.

 

Wat kan je als medewerker zelf doen als je gepest wordt?

  • Er meteen bovenop zitten; zeg er direct iets van

Het is belangrijk om het pesten te herkennen, zowel als je zelf gepest wordt, als wanneer je merkt dat collega’s gepest worden. Door er meteen iets van te zeggen voorkom je dat het pesten gaat escaleren, of blijft voortduren.

Je kan bijvoorbeeld de aandacht vestigen op de normen en waarden van de pester (of eigenlijk het gebrek eraan), bijv.:  ,,Ik weet dat je wilt dat iedereen zich gewaardeerd voelt, maar als je X doet/zegt, gebeurt er het tegenovergestelde. Kunnen we in het vervolg Y proberen?’’

Ook uitleggen dat het een probleem is kan vaak helpen: ,,Als je X doet/zegt, maakt dat het voor ons moeilijk om de juiste sfeer in het team te behouden.’’

Herhaal de naam zoveel je kan bij het aanspreken

Met bijvoorbeeld: ,,”NAAM”, ik hoor wat je zegt. Maar “NAAM”, ik vind dat je moet stoppen met X. Ik behandel jou met respect, “NAAM”, en ik wil dat jij hetzelfde voor mij doet.’’

Een zelfverzekerde houding is hierbij nodig, dat is helaas niet iedereen gegeven.

Helaas zijn niet veel mensen in staat het pesten op bovenstaande manieren bespreekbaar te maken.

  • Leg het pestgedrag vast en vooral ook het effect op jouw prestaties

Als je nu niet in staat bent geweest, om wat voor reden dan ook, om direct verbaal adequaat te reageren op het pesten dan kan je het beste het pestgedrag en het effect daarvan op jouw prestaties documenteren.  Houd een dagboek bij met het wie, wat, wanneer en waarom van wat je meemaakt.

Als je tijdens een vergadering gepest wordt, schrijf dan meteen daarna op wie er tijdens de vergadering aanwezig waren, wat er gezegd werd en waarom het gebeurde. Probeer dit alles in zoveel mogelijk detail te beschrijven. Als je de pestkop in een later stadium wil aangeven, kan je zo genoeg bewijs overleggen van het gedrag waar je last van hebt.

Zorg er daarnaast voor dat je e-mails of ander bewijsmateriaal bewaart die jouw kant van het verhaal ondersteunen. Als je werkprestaties onder vuur liggen, verzamel dan documentatie die het tegendeel bewijst, net als eventuele complimenten die je ontving van anderen over je prestaties.

  • Kijk naar andere collega’s

Onderzoek of ook andere collega’s het pesten door die persoon herkennen, want samen sta je veel sterker. Leg samen het pestgedrag vast en praat er samen over en onderneem samen actie.

  • Zorg goed voor jezelf buiten werktijd

Als je als medewerker te maken krijgt met pesten kan dat een enorme tol van je eisen.

Het is daarom belangrijk dat een medewerker een goede geestelijke en lichamelijke conditie opbouwt in het privéleven.

Het kan helpen om de schadelijke invloed uit te balanceren met positieve ervaringen buiten het werk. Doe iets buiten het werk waardoor je je goed over jezelf gaat voelen. Dat kan een teamsport, yoga of iets heel anders zijn waar je blij van wordt.

Breng daarnaast tijd door met vrienden en familie en zoek steun bij hen. Maar bedenk wel: als je alle ellende die je op het werk meemaakt constant over het thuisfront uitstort, kan dat de relatie met je naasten onder druk zetten.

Het is ook te overwegen om psychologische hulp in te roepen via huisarts of bedrijfsarts. Het beste zou dit een psychjoloog die gespecialiseerd in traumaverwerking kunnen zijn.

  • Ken de officiële regels rond het pesten op de werkvloer

Voor jezelf opkomen kan eng zijn, maar wees je ervan bewust dat je het recht aan jouw kant hebt. Volgens de Arbowet valt pesten onder psychosociale belasting, en werkgevers zijn verplicht een beleid te voeren dat deze vorm van arbeidsbelasting voorkomt of beperkt.

Het Burgerlijk Wetboek beschermt de medewerker impliciet tegen pesten. Op grond van artikel 7:658 heeft de werkgever een zorgplicht voor de veiligheid van de werkomgeving en moet zich daarbij als goed werkgever gedragen. Je werkgever moet een eventuele klacht serieus nemen en er tenminste proberen iets aan te doen. Gebeurt dit niet, of te weinig, dan heb je dus reden om een advocaat op te zoeken.

Gebeurt het pesten op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, geaardheid of burgerlijke staat, dan wordt de medewerker ook beschermd door de Wet Gelijke Behandeling. In dit geval kan je ook samen met een advocaat een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens.

  • Zoek alvast een nieuwe baan

Hoe hard je er ook tegen vecht, veel pestsituaties eindigen ermee dat het doelwit degene is die opstapt of ontslagen wordt. Begin daarom zo vroeg mogelijk met het zoeken naar andere baanmogelijkheden. Als je besluit het probleem aan te kaarten, kan het rust geven wanneer je al met andere opties bezig bent. Maar neem nooit zelf ontslag; doe dit alleen in samenspraak met een advocaat, of bij zekerheid van een nieuwe baan.

  • Praat met je manager (of iemand anders, als je manager juist de pestkop is)

Leg je manager of leidinggevende uit wat er aan de hand is en wat je al geprobeerd hebt om het te laten stoppen. Zo laat je zien dat je al initiatief hebt getoond om het probleem op te lossen en dat het dus niet aan jou ligt.

Als je gepest wordt door je baas, ga dan voor jezelf na of je diens gelijken of meerderen genoeg vertrouwt om ze over je probleem te vertellen. Probeer uit te zoeken hoe de onderlinge verstandhoudingen zijn tussen deze mensen en jouw pestkop. Als degene bij wie je aanklopt het beste maatje van je pestkop blijkt te zijn, zal hij vast te horen krijgen dat je hebt geklaagd, waarna het pestgedrag misschien alleen maar erger wordt. Ook collega’s met wie de pestkop al bij een ander bedrijf heeft samengewerkt, of degene die de pestkop aangenomen heeft kun je om deze reden beter niet in vertrouwen nemen.

  • Praat met iemand bij HR of iemand anders die invloed heeft

Je kan er ook voor kiezen om naar human resources te stappen. Je moet dan wel eerst nagaan met wat voor soort HR-persoon je te maken gaat krijgen. Iemand die begaan is met de medewerkers en de werkcultuur, zal je eerder te hulp schieten dan iemand die op de regeltjes zit en deze niet wil buigen.

Een nog betere optie dan HR is afstappen op iemand in een hoge positie binnen het bedrijf die wel oren zal hebben naar ‘een plan om het bedrijf geld te besparen’. Met de documentatie die je verzameld hebt leg je hem of haar vervolgens uit hoeveel geld de pestkop het bedrijf eigenlijk kost als gevolg van de grotere doorloopsnelheid van personeel, meer verzuim, een verlies van productiviteit en meer. Uit je aantekeningen kun je diverse voorbeelden oplepelen van hoe het gedrag van de pestkop het bedrijf tijd en geld heeft gekost.

 

Wat kunnen werkgevers doen ten aanzien van pesten?

  • Realiseert u zich dat u een zorgplicht heeft t.a.v. uw medewerkers voor wat betreft dingen zoals pesten, agressiviteit of discriminatie.
  • Laat medewerkers duidelijk weten dat pestgedrag niet geaccepteerd wordt. Stel een beleid op (in samenwerking met de MR) waarin ook duidelijk sancties (officiële waarschuwing, schorsing) staan op overtreding. Communiceer dit beleid duidelijk binnen het gehele bedrijf. Het is bewezen dat een zero-tolerance-beleid met duidelijke sancties preventief werkt.
  • Geef medewerkers het vertrouwen dat ze met hun leidinggevende kunnen praten als ze ergens mee zitten.
  • Stel een vertrouwenspersoon aan binnen uw bedrijf. Informeer alle medewerkers over deze vertrouwenspersoon.
  • Stel een klachtencommissie in. Daar kunnen medewerkers terecht met hun klachten over pestgedrag. Via een klachtencommissie kan pestgedrag in een vroeg stadium worden gesignaleerd.
  • Geef als werkgever zelf het goede voorbeeld!
  • Zorg dat je goed op de hoogte bent van de officiële richtlijnen vanuit de overheid t.a.v. pesten https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/pesten
  • Laat je informeren door je ARBO dienst of bedrijfsarts indien er nog onduidelijkheden zijn t.a.v. pesten op de werkvloer
  • Je kan regelmatig binnen je bedrijf campagnes opzetten m.b.v. stickers, vragenlijsten, etc om pestgedrag en ander storend gedrag zoals agressiviteit, discriminatie of seksuele intimidatie onder de aandacht te brengen en actueel te houden.

 

Wat kan je als ARBO-dienst of bedrijfsarts doen ten aanzien van pesten

  • Zorg dat alle bedrijven die aangesloten zijn een duidelijk en eenduidig beleid hebben ten aanzien van pesten: “ZERO Tolerance beleid” met duidelijke sancties
  • Blijf bij de begeleiding in eerste en tweede spoor alert of mogelijk toch pesten een rol speelt bij de ziekmelding.
  • Doe indien er pesten wordt waargenomen bij een medewerker zo snel mogelijk een uitspraak over of het eerste, d.w.z. terugkeer bij eigen werkgever in de eigen functie of andere functie al dan niet is uitgesloten.
  • Vergewis je ervan dat wanneer je pesten bij een medewerker hebt waargenomen er bij het desbetreffende bedrijf een eenduidige beleid is t.a.v. pesten op het werk, Is dat er niet zorg dan dat er zo snel mogelijk op initiatief van de werkgever zo’n beleid komt en dat dit beleid duidelijk gecommuniceerd wordt naar alle medewerkers.
  • Bevorder dat werkgevers zich op de hoogte stellen van de officiële wetgeving t.a.v. pesten op het werk en dat werkgevers hierop alert zijn.
  • Zorg dat het voor medewerkers van aangesloten bedrijven duidelijk is dat je als vertrouwenspersoon kan functioneren bij het pesten op de werkvloer. Hou hier rekening mee bij het inplannen van het spreekuur.

 

Het “derde spoor” als oplossing van pesten op de werkvloer

Helaas verliezen mensen vaak hun baan als gevolg van pesten. Meestal voorafgegaan door een periode van ziekte. Vaak hebben zij al zelf een andere baan gevonden, maar helaas blijkt dan vaak dat diezelfde mensen ook in hun nieuwe baan weer het slachtoffer van pesten worden.

De pesters gaan echter meestal vrijuit.

De begeleiding van medewerkers na een ziekmelding als gevolg van pesten verloopt iets anders dan de reguliere ziekmeldingen. Eigenlijk is het zo dat na een ziekmelding door pesten op de werkvloer terugkeer in de eigen functie bij de eigen werkgever niet meer mogelijk is. In de overgrote meerderheid van de gevallen is het ook zo dat terugkeer bij de eigen werkgever in een andere functie op een andere afdeling niet meer mogelijk is. Dus het eerste spoor is bij pesten op de werkvloer eigenlijk niet mogelijk.

Succespercentages in het tweede spoor, dus ander werk vinden bij een andere werkgever, zelfs ook met allerlei interventies van re-integratie bureaus liggen om en nabij de 4-5%. Dit zijn dus helaas allerbelabberdste cijfers.

Het derde spoor is een vrij nieuw innovatief traject ontworpen door enkele specialisten met jarenlang ervaring in de begeleiding van zieke medewerkers. Het derde spoor kan niet alleen bij pesten op de werkvloer een adequate oplossing zijn, maar wordt in tal van andere situaties toegepast:

  • overcapaciteit;
  • langdurig ziekteverzuim;
  • frequent verzuim;
  • preventief;
  • boventalligheid;
  • arbeidssituatief verzuim
  • WIA-status.

Het voordeel van een derde spoor traject is dat de werknemer de kans krijgt om een nieuwe toekomst op te bouwen met behoud van de bestaande zekerheden. Voor de werkgever is het voordeel dat deze het arbeidscontract kan ontbinden zonder transitievergoeding.

Door Everybody Groep worden regelmatig masterclasses en bijeenkomsten georganiseerd over Spoor 3, voor werkgevers, HR managers en andere geïnteresseerden.

info@nuvanwerknaarwerk.nl
020 740 11 11
06 19 52 60 08